Chương 38 - Luận Đức
論 德
Hán văn:
上 德 不 德, 是 以 有 德. 下 德 不 失 德, 是 以 無 德. 上 德 無 為 而 無 以 為. 下 德 為 之而 有 以 為. 上人 為 之 而 無 以 為. 上 義 為 之 而 有 以 為. 上 禮 為 之 而 莫 之 應. 則 攘 臂 而 扔 之. 故 失 道 而 後 德, 失 德 而 後 仁. 失 仁 而 後 義. 失 義 而 後 禮. 夫 禮 者, 忠 信 之 薄 而 亂 之 首. 前 識 者, 道 之 華, 而 愚 之 始. 是 以 大 丈 夫 處 其 厚, 不 居 其 薄. 處 其 實, 不 居 其 華. 故 去 彼 取 此.
Phiên âm:
1. Thượng đức bất đức, thị dĩ hữu đức. Hạ đức bất thất đức, thị dĩ vô đức.
2. Thượng đức vô vi nhi vô dĩ vi. Hạ đức vi chi nhi hữu dĩ vi.
3. Thượng nhân vi chi nhi vô dĩ vi. Thượng nghĩa vi chi nhi hữu dĩ vi. Thượng lễ vi chi nhi mạc chi ứng. Tắc nhương tí nhi nhưng chi. Cố thất Đạo nhi hậu Đức. Thất Đức nhi hậu Nhân. Thất Nhân nhi hậu Nghĩa. Thất Nghĩa nhi hậu Lễ. Phù Lễ giả, trung tín chi bạc nhi loạn chi thủ. Tiền thức giả Đạo chi hoa, nhi ngu chi thủy.
4. Thị dĩ đại trượng phu xử kỳ hậu bất cư kỳ bạc. Xử kỳ thực, bất cư kỳ hoa. Cố khứ bỉ thủ thử.
Dịch xuôi:
1. Bậc đức cao coi thường tục đức, vì thế nên có đức. Người đức thấp nệ vào tục đức, vì thế nên không có đức.
2. Bậc đức cao không làm, vả cũng không hệ lụy vì công việc. Người đức thấp có làm, vả lại hệ lụy vì công việc.
3. Bậc «thượng nhân» có làm nhưng không hệ lụy vì công việc. Bậc «thượng nghĩa» có làm, nhưng hệ lụy vì công việc. Bậc «thượng lễ» có làm; nếu không được người hưởng ứng, thì sắn tay áo lôi kéo người theo. Cho nên mất Đạo thì đến Đức. Mất Đức thì đến Nhân. Mất Nhân thì đến Nghĩa. Mất Nghĩa thì đến Lễ. Mà Lễ là trung tín đã đi đến chỗ mỏng manh, và là đầu mối loạn lạc. Giỏi giang là hào nháng của Đạo và là đầu mối của sự ngu si.
4. Cho nên bậc đại trượng phu ở chỗ dày dặn mà tránh chỗ mỏng mảnh, ở chỗ thực mà tránh chỗ hào nháng. Thế tức là bỏ cái kia (hào nháng, mỏng mảnh) mà giữ cái này (dày dặn, thực chất).
Người đức cả coi thường tục đức,
Thế cho nên thơm phức hương nhân.
Phàm phu nệ đức phàm trần,
Cho nên xơ xác thêm phần xác xơ.
Người đức cả vô vi khinh khoát,
Người phàm phu lao tác tây đông.
Người nhân dạ ít đèo bòng,
Con người nghĩa khí kể công kể giờ.
Con người nghi lễ so đo,
Làm chưa thấy ứng, nhỏ to bất bình.
Hễ Đạo mất nặng tình với Đức,
Đức không còn lục tục theo Nhân.
Hết Nhân có Nghĩa theo chân,
Nghĩa không còn nữa thấy thuần Lễ nghi.
Nên nghi lễ là chi khinh bạc,
Cũng là mầm loạn lạc chia ly.
Bề ngoài rực rỡ uy nghi,
Bề trong tăm tối, ngu si ngỡ ngàng.
Nên quân tử chỉ ham đầy đặn,
Chứ không ưa hào nháng phong phanh.
Chỉ cần thực chất cho tinh,
Không cần bóng bẩy lung linh bên ngoài.
Bắc cân khinh trọng cho tài,
Biết đường ôm ấp, biết bài dễ duôi.
Translated by Sanderson Beck
The Superior
Superior power does not emphasize its power,
and thus is powerful.
Inferior power never forgets its power,
and thus is powerless.
Superior power never interferes nor has an ulterior motive.
Inferior power interferes and has an ulterior motive.
Superior humanity takes action but has no ulterior motive.
Superior morality takes action and has an ulterior motive.
Superior custom takes action, and finding no response,
stretches out arms to force it on them.
Therefore when the Way is lost, power arises.
When power is lost, humanity arises.
When humanity is lost, morality arises.
When morality is lost, custom arises.
Now custom is a superficial expression
of loyalty and faithfulness, and the beginning of disorder.
Foreknowledge is the flowering of the Way
and the beginning of folly.
Therefore the mature dwell in the depth, not in the thin,
in the fruit and not in the flowering.
They reject one and accept the other.
Translated by Stan Rosenthal
THE CONCERNS OF THE GREAT
A truly good man is unawareof the good deeds he performs. Conversely, a foolish man must try continuously to be good.
A good man seems to do little or nought, yet he leaves nothing undone. A foolish man must always strive, whilst leaving much undone.
The man who is truly wise and kind leaves nothing to be done, but he who only acts according to his nation's lawleaves many things undone.
A disciplinarian wanting something donerolls up his sleeves, enforcing it with violence.
It may be that goodness still remains, even when the natural way is lost, and that kindness still exists when goodness is forgotten. It may be that justice still remainswhen the people are no longer kind, and when this is lost, that ritual still remains. However, ritual may be performed only as an act of faith, and may be the beginning of confusion, for even divination and the suchare but the flowery trappings of the Tao, and are the beginning of great folly.
He who is truly great does not upon the surface dwell, but on what lies beneath. It is said that the fruit is his concern, rather than the flower. Each must decide what it might be he seeks, the flowery trapping, which comes to summer fullness first, or the fruit which is beneath.
Translated by Stan Rosenthal
THE CONCERNS OF THE GREAT
A truly good man is unawareof the good deeds he performs. Conversely, a foolish man must try continuously to be good.
A good man seems to do little or nought, yet he leaves nothing undone. A foolish man must always strive, whilst leaving much undone.
The man who is truly wise and kind leaves nothing to be done, but he who only acts according to his nation's lawleaves many things undone.
A disciplinarian wanting something donerolls up his sleeves, enforcing it with violence.
It may be that goodness still remains, even when the natural way is lost, and that kindness still exists when goodness is forgotten. It may be that justice still remainswhen the people are no longer kind, and when this is lost, that ritual still remains. However, ritual may be performed only as an act of faith, and may be the beginning of confusion, for even divination and the suchare but the flowery trappings of the Tao, and are the beginning of great folly.
He who is truly great does not upon the surface dwell, but on what lies beneath. It is said that the fruit is his concern, rather than the flower. Each must decide what it might be he seeks, the flowery trapping, which comes to summer fullness first, or the fruit which is beneath.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét