Thất Nguyệt
七 月
Hán văn:
七 月 流 火
九 月 授 衣
一 之 日 觱 發
二 之 日 栗 烈
無 衣 無 褐
何 以 卒 歲
三 之 日 于 耜
四 之 日 舉 趾
同 我 婦 子
饁 彼 南 畝
田 畯 至 喜
賦 也
Phiên âm:
Thất nguyệt lưu hỏa,
Cửu nguyệt thụ ý;
Nhất chi nhật tất phát,
Nhị chi nhật lật lệ.
Vô y vô hạt,
Hà dĩ tốt tuế ?
Tam chi nhật vu di,
Tứ chi nhật cử chỉ;
Đồng ngã phụ tử,
Diệp bỉ nam mẫu,
Điền tuấn chí hỉ.
(Phú dã)
Cửu nguyệt thụ ý;
Nhất chi nhật tất phát,
Nhị chi nhật lật lệ.
Vô y vô hạt,
Hà dĩ tốt tuế ?
Tam chi nhật vu di,
Tứ chi nhật cử chỉ;
Đồng ngã phụ tử,
Diệp bỉ nam mẫu,
Điền tuấn chí hỉ.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 7 thì sao Đại Hoả hạ thấp (đã hết mùa hè, khí nóng đã dứt),
Tháng 9 thì trao áo ấm cho mặc (để chống khí lạnh).
Những ngày trong tháng 11 thì có gió lạnh.
Những ngày trong tháng 12 thì khí lạnh căm căm.
Nếu không có áo tốt áo thô
Thì lấy gì để sống đến cuối năm ?
Những ngày trong tháng Giêng thì lo sử soạn khí cụ để làm ruộng.
Những ngày trong tháng 2 thì nhắc chân cất bước đi cày,
Đàn bà và con trẻ thì cùng với ta (người gia trưởng tự xưng).
Đem cơm cho những người cày cấy ở mẫu ruộng phía nam ăn.
Quan khuyến nông đến, thấy thế thì vui mừng.
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Sao tâm tháng bảy xế đoài,
Áo quần tháng chín liệu bày theo phân.
Tháng giêng gió lạnh căm căm,
Tháng hai rét mướt thêm phần giá băng.
Hàn y nếu chẳng sẵn sàng,
Làm sao sống được chu toàn suốt năm.
Tháng ba cày cuốc sửa sang,
Tháng tư ta sẽ tính toan ra đồng.
Làm sao sống được chu toàn suốt năm.
Tháng ba cày cuốc sửa sang,
Tháng tư ta sẽ tính toan ra đồng.
Ta cùng thê tử tùy tòng,
Cơm cơm nước nước kẻ gồng người mang.
Mang cơm ra phía đồng nam,
Điền quan tới thấy nở nang mặt mày.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Tháng bảy mọc thấp sao Đại Hoả,
Tháng chín thì áo đã trao xong,
Tháng mười một gió rét đông,
Tháng mười hai khí lạnh lùng cắt da.
Nếu chẳng áo thô và áo tốt,
Đến cuối năm sống sót được sao ?
Tháng giêng nông cụ sửa mau,
Tháng hai cất bước cày sâu ngoài đồng
Với ta đàn bà cùng con trẻ
Đến ruộng nam, cơm tẻ đưa ăn.
Khuyến nông bước tới hân hoan.
Hán văn:
七 月 流 火
九 月 授 衣
春 日 載 陽
有 鳴 倉 庚
女 執 懿 筐
遵 彼 微 行
爰 求 柔 桑
春 日 遲 遲
采 蘩 祁 祁
女 心 傷 悲
殆 及 公 子 同 歸
賦 也
Phiên âm:
Thất nguyệt lưu hỏa,
Cửu nguyệt thụ ý;
Xuân nhật tải dương,
Hữu minh thương cảng,
Nữ chấp ý khuông,
Tuân bỉ vi hạng,
Viên cầu nhu tang,
Xuân nhật trì trì,
Thái phiền kỳ kỳ;
Nữ tâm thương bi,
Đãi cập công tử đồng quy.
(Phú dã)
Cửu nguyệt thụ ý;
Xuân nhật tải dương,
Hữu minh thương cảng,
Nữ chấp ý khuông,
Tuân bỉ vi hạng,
Viên cầu nhu tang,
Xuân nhật trì trì,
Thái phiền kỳ kỳ;
Nữ tâm thương bi,
Đãi cập công tử đồng quy.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 7, sao Đại hỏa hạ thấp xuống.
Tháng 9 thì trao áo ấm mặc để chống lại khi lạnh.
Ngày mùa xuân bắt đầu ôn hoà ấm áp,
Có chim thương canh (hoàng ly) kêu lên.
Người con gái xách giỏ vừa sâu vừa đẹp,
Đi theo con đường tắt nhỏ hẹp.
Để kiếm lá dâu non.
Ngày mùa xuân đằng đẵng ấm áp,
Làm người con gái đi hái rau phiền để nuôi tằm (lứa nở không đều nhau).
Lòng người con gái nuôi tằm ấy xót xa bi sầu,
Khi nghĩ đến lúc theo công tử (nước Bân) đề cùng về nhà bên chồng, phải xa lìa cha mẹ.
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Áo quần tháng chín liệu bày quân phân.
Ngày xuân trời ấm áp dần,
Con oanh kia đã mấy lần líu lo.
Mấy cô đẹp rõ nhởn nhơ,
Tung tăng nẻo hẹp đi mò dâu non.
Ngày xuân dùng dắng gót son,
Bao cô lũ lượt đi bòn bạch hao.
Một cô ủ dột má đào,
Vì duyên công tử, sắp vào cung môn.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Tháng bảy mọc thấp sao Đại hoả,
Tháng chín thì áo đã trao rồi.
Ngày xuân ấm áp vui tươi.
Thương canh cất tiếng khắp nơi hót chào.
Cô gái mang giỏ sâu và đẹp,
Lại noi theo lối hẹp tiến chân,
Dâu non tìm hái xa gần.
Khi xuân ấm áp, ngày xuân trì trì.
Mớ rau phiền, bước đi tìm hái.
Trong lòng người con gái xót xa:
Bước theo công tử lìa nhà.
Hán văn:
七 月 流 火
八 月 萑 葦
三 月 條 桑
取 彼 斧 斨
以 伐 遠 揚
猗 彼 女 桑
七 月 鳴 鵙
八 月 載 績
載 玄 載 黃
我 朱 孔 揚
為 公 子 裳
賦 也
Phiên âm:
Thất nguyệt lưu hỏa,
Bát nguyệt hoàn vỹ;
Tam nguyệt thiêu tang,
Thủ bỉ phủ thương,
Dĩ phạt viễn dương,
Y bỉ nữ tang,
Thất nguyệt minh quyết,
Bát nguyệt tài tích
Tải huyền tải hoàng,
Ngã chu khổng dương,
Vi công tử thường.
(Phú dã)
Bát nguyệt hoàn vỹ;
Tam nguyệt thiêu tang,
Thủ bỉ phủ thương,
Dĩ phạt viễn dương,
Y bỉ nữ tang,
Thất nguyệt minh quyết,
Bát nguyệt tài tích
Tải huyền tải hoàng,
Ngã chu khổng dương,
Vi công tử thường.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 7, sao Đại hỏa hạ thấp xuống.
Tháng 8 cỏ lau đã già (thì cắt làm nong làm sàng)
Đến tháng nuôi tằm năm sau thì chặt nhánh dâu xuống mà hái lá.
Lấy cái búa lỗ hình thuẫn và cái búa lỗ hình vuông
Chặt những cành xa mọc cất lên cao
Cây dâu nhỏ thì hái lá chừa cành
Tháng 7 thì chim quyết kêu
Tháng 8 thì kéo gai thành sợi
Và bắt đầu nhuộm màu huyền màu vàng
Phần nhuộm đỏ của ta thì rất là tươi sáng
Để may quần cho công tử, con của Bân Hầu.
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Sậy lau tháng tám là thời trỗi sinh.
Tháng tằm, dâu phải tuốt cành,
Búa rìu ta phạt những ngành xa vươn.
Lá dâu hãy tuốt sạch trơn,
Quyết kia tháng bảy véo von trên cành.
Tháng tám lo việc cửi canh,
Dệt rồi lại nhuộm tơ thành vàng đen.
Tơ ta son rực màu lên,
Để cho công tử ta đem may thường.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Đại hoả mọc thấp vào tháng bảy
Tháng tám thì lau sậy già rồi
Chặt nhành dâu, hái lá tươi,
Có hai thứ búa đồng thời lấy ra
Để chặt lấy cành xa cao ngất
Dâu nhỏ thì lá lặt, nhánh chừa
Quyết kêu tháng bảy nhặt thưa
Bắt đầu tháng tám thì vừa kéo gai
Huyền và vàng nhuộm ngay tức khắc
Nhuộm đỏ thì trông rất tươi xinh
May quần công tử nước mình.
Hán văn:
四 月 莠 葽
五 月 鳴 蜩
八 月 其 穫
十 月 隕 蘀
一 之 日 于 貉
取 彼 狐 狸
為 公 子 裘
二 之 日 其 同
載 纘 武 功
言 私 其 豵
獻 豜 于 公
賦 也
Tứ nguyệt tú yêu,
Ngũ nguyệt minh điều;
Bát nguyệt kỳ hoạch,
Thập nguyệt vẫn thác,
Nhất chi nhật vu lạc,
Thủ bỉ hồ ly,
Vi công tử cừu,
Nhị chi nhật kỳ đồng,
Tài toản vũ công,
Ngôn tư kỳ tông,
Hiến kiên vu công.
(Phú dã)
Ngũ nguyệt minh điều;
Bát nguyệt kỳ hoạch,
Thập nguyệt vẫn thác,
Nhất chi nhật vu lạc,
Thủ bỉ hồ ly,
Vi công tử cừu,
Nhị chi nhật kỳ đồng,
Tài toản vũ công,
Ngôn tư kỳ tông,
Hiến kiên vu công.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 4 thì cỏ yêu kết hột
Tháng 5 thì con ve kêu
Tháng 8 thì gặt lúa
Tháng 10 thì cây cỏ đều rụng lá
Những ngày trong tháng 11 thì đi bắt chồn
Bắt con chồn kia
Lấy da làm áo cho công tử
Những ngày trong tháng chạp thì đồng nhau tận lực đi săn
Bắt đầu luyện tập nối theo những vũ công hiển hách
Những con heo nhỏ 1 tuổi thì nói là của riêng mình dùng
Những con heo lớn 3 tuổi thì dâng lên vua
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Tú yêu cỏ mọc tháng tư,
Tháng năm ra rả ve dư tiếng sầu.
Tháng tám mùa gặt bắt đầu,
Tháng mười lá rụng theo nhau tơi bời.
Tháng giêng săn bắt cầu chơi,
Bắt chồn, bắt cáo, bắt thôi cho nhiều.
Làm cho công tử áo cừu
Săn to săn lớn lựa chiều tháng hai.
Rồi ra luyện võ cho tài,
Heo non giữ lấy, heo nhoai dâng người.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Tháng tư thì cỏ yêu kết hột
Tháng năm sang ve chợt kêu lên
Lúa thì tháng tám gặt liền
Tháng mười cành lá khắp miền rụng bay
Tháng mười một săn loài chồn dữ
Bắt sạch cho hết thứ cáo này
Áo da công tử vội may
Bước qua tháng chạp thì bày săn chung.
Để tập luyện vũ công thành thục.
Được heo con thì thuộc của riêng.
Heo to thì mói dâng lên.
Hán văn:
五 月 斯 螽 動 股
六 月 莎 雞 振 羽
七 月 在 野
八 月 在 宇
九 月 在 戶
十 月 蟋 蟀
入 我 床 下
穹 窒 薰 鼠
塞 向 墐 戶
嗟 我 婦 子
曰 為 改 歲
入 此 室 處
賦 也
Phiên âm:
Ngũ nguyệt tư chung động cổ,
Lục nguyệt sa kê chấn vũ;
Thất nguyệt tại dã,
Bát nguyệt tại vũ,
Cửu nguyệt tại hộ,
Thập nguyệt tất suất,
Nhập ngã sàng hạ,
Khung trất huân thử,
Tắc hướng cẩn hộ,
Ta ngã phụ tử,
Viết vi cải tuế,
Nhập thử thất xứ.
(Phú dã)
Lục nguyệt sa kê chấn vũ;
Thất nguyệt tại dã,
Bát nguyệt tại vũ,
Cửu nguyệt tại hộ,
Thập nguyệt tất suất,
Nhập ngã sàng hạ,
Khung trất huân thử,
Tắc hướng cẩn hộ,
Ta ngã phụ tử,
Viết vi cải tuế,
Nhập thử thất xứ.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 5 con dế búng chân nhảy.
Tháng 6 con dễ bay khua cánh vù vù.
Tháng 7 còn nóng nực thì con dế ở ngoài đồng nội.
Tháng 8 hơi lạnh thì con dế vào ở dưới thềm nhà.
Tháng 9 lạnh hơn thì con dế vào trong nhà.
Tháng 10 rất lạnh thì con dế,
Vào ở dưới sàng của ta.
Phải bít lỗ trống lại đễ xông chuột.
Bít cửa sổ hướng bắc lại để cản gió bấc.
Ta dặn vợ con rằng:
Tháng 10 đến để đổi sang năm mới.
Hãy vào trong nhà ấy mà ở vì mọi việc đã lo xong.
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Tháng sáu con dế rần rần cánh bay.
Tháng bảy nó ra ruộng cày,
Tháng tám nó quẩn ở ngay hiên nhà.
Tháng chín nó đậu cửa ra,
Tháng mười nó rét nó xa gầm gường.
Kẽ thời lấp, chuột thời hun,
Song hồ bít lại, liếp sờn bồi thêm.
Vợ con ơi, lại mà xem,
Năm cùng nên phải lo liền sửa sang.
Vào đây ta sống bình an...
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Tháng năm dế búng chân nhảy mạnh.
Tháng sáu thì khua cánh bay cùng.
Dế mùa tháng bảy ngoài đồng
Dế qua tháng tám vào trong bực thềm.
Tháng chín lạnh, tiến thêm vào cửa,
Dế tháng mười chun giữa gầm sàng.
Để xông khói chuột, bít hang.
Bít song hướng bắc để ngăn gió vào.
Dặn vợ con ta mau ghi nhớ
Rằng: Tháng mười sẽ trở tân niên,
Hãy vào nhà ấy ở liền.
Hán văn:
六 月 食 鬱 及 薁
七 月 亨 葵 及 菽
八 月 剝 棗
十 月 穫 稻
為 此 春 酒
以 介 眉 壽
七 月 食 瓜
八 月 斷 壺
九 月 叔 苴
采 荼 薪 樗
食 我 農 夫
賦 也
Lục nguyệt thực uất cập úc,
Thất nguyệt phanh quỳ cập thúc,
Bát nguyệt bác tảo,
Thập nguyệt hoạch đạo,
Vi thử xuân tửu,
Dĩ giới mi thọ,
Thất nguyệt tự cô,
Bát nguyệt đoạn hồ,
Cửu nguyệt thúc thư,
Thái đồ tân vu,
Tự ngã nông phu.
(Phú dã)
Thất nguyệt phanh quỳ cập thúc,
Bát nguyệt bác tảo,
Thập nguyệt hoạch đạo,
Vi thử xuân tửu,
Dĩ giới mi thọ,
Thất nguyệt tự cô,
Bát nguyệt đoạn hồ,
Cửu nguyệt thúc thư,
Thái đồ tân vu,
Tự ngã nông phu.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 6 thì ăn trái uất trái ức.
Tháng 7 thì nấu rau quỳ và đậu.
Tháng 8 thì đập cây táo cho rụng để lượm mà ăn.
Tháng 10 thì thu gặt nếp.
Làm rượu uống trong ngày xuân.
Để giúp tuổi già được sống lâu.
Tháng 7 thì ăn dưa.
Tháng 8 thì cắt bầu.
Tháng 9 thì lặt lấy trái gai.
Hái rau đồ, chặt cây sư làm củi.
Và đem thực phẩm cho người làm ruộng ăn.
Tháng sáu ăn mận cùng nho,
Tháng bảy luộc đậu vả lo luộc quỳ.
Táo kia tháng tám trẩy đi,
Tháng mười gặt lúa đem về ta ăn.
Rồi ta cất rượu thưởng xuân,
Uống cho mày mặt thêm phần phởn phơ.
Tháng bảy ta sẽ ăn dưa,
Tháng tám sau trước, nhớ lo cắt bầu.
Hạt gai tháng chín ta thu,
Rau đồ hái nấu, củi vu đóm lò.
Nhà nông ăn uống khỏi lo.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Trái uất trái ức ăn tháng sáu.
Tháng bảy sang quỳ đậu nấu xơi.
Táo qua tháng tám thọc rơi.
Nếp thì thu gặt tháng mười cho xong.
Đem gầy rượu uống trong xuân mới,
Để giúp cho số tuổi thêm dài.
Ăn dưa tháng bảy ngon thay!
Cắt bầu thámg tám ở ngoài vườn rau.
Tháng chín trái gai mau đi lặt.
Hái rau đồ cùng chặt củi sư.
Và đem thực phẩm nông phu.
Hán văn:
九 月 筑 場 圃
十 月 納 禾 稼
黍 稷 重 穋
禾 麻 菽 麥
嗟 我 農 夫
我 稼 既 同
上 入 執 宮 功
晝 爾 于 茅
宵 爾 索 綯
亟 其 乘 屋
其 始 播 百 穀
賦 也
Phiên âm:
Cửu nguyệt trúc trường phố,
Thập nguyệt nạp hòa giá;
Thử tắc trùng lục,
Hòa ma thúc mạch.
Ta ngã nông phu,
Ngã giá ký đồng,
Thượng nhập chấp cung công;
Trú nhĩ vu mao,
Tiêu nhĩ sách đáo,
Cức kỳ thừa ốc,
Kỳ thủy bá bách cốc.
(Phú dã)
Thập nguyệt nạp hòa giá;
Thử tắc trùng lục,
Hòa ma thúc mạch.
Ta ngã nông phu,
Ngã giá ký đồng,
Thượng nhập chấp cung công;
Trú nhĩ vu mao,
Tiêu nhĩ sách đáo,
Cức kỳ thừa ốc,
Kỳ thủy bá bách cốc.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Tháng 9 thì cất lên cái kho ngay chỗ vườn rau,
Tháng 10 thì đưa lúa vào đấy.
Nào là nếp, gạo, lúa trồng trước mà chín sau, lúa trồng sau mà chín trước,
Và lúa, gai, đậu, mạch.
Ôi! Những nông phu của ta.
Lúa của chúng ta đã gom chứa vào đấy rồi.
Có thể vào đô ấp làm những công việc trong cung thất.
Ban ngày thì ngươi đi lấy tranh,
Ban đêm thì người se dây.
Và gấp lên trên nóc mà sửa chữa ngôi nhà vườn.
Để năm sau sẽ bắt đầu gieo mạ làm mùa nữa.
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Tháng chín vườn nên thành sân,
Tháng mười lúa má ta khuân về nhà.
Thêm kê sớm muộn non già,
Lúa mì đậu hạt với là đay gai.
Nông phu này các bạn ơi,
Nay đà gặt hái xong xuôi mùa màng.
Ta về ta ở trên làng,
Ban ngày ta cắt ta làm cỏ tranh.
Đến đêm ta đánh thành tranh,
Ta trèo lên mái lợp nhanh cho rồi.
Loay hoay nông vụ đến nơi,
Cả trăm thứ giống nó đòi ta gieo.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Tháng chín dựng kho nơi vườn cũ,
Tháng mười thì đem trữ lúa vào.
Nếp, gạo chín trước chín sau,
Lúa gai đậu mạch dồi dào đầy kho.
Ôi! Những kể nông phu ta ấy,
Lúa đã gom vào đấy vừa xong.
Vào thành làm việc trong cung.
Lấy tranh người phải ra công ban ngày,
Đêm đến người se dây cực nhọc.
Đến nhà vườn lên nóc sửa sang.
Năm sau gieo mạ sẵn sàng.
Hán văn:
二 之 日 鑿 冰 沖 沖
三 之 日 納 于 凌 陰
四 之 日 其 蚤
獻 羔 祭 韭
九 月 肅 霜
十 月 滌 場
朋 酒 斯 饗
曰 殺 羔 羊
躋 彼 公 堂
稱 彼 兕 觥
萬 壽 無 彊
賦 也
Phiên âm:
Nhị chi nhật tạc băng xung xung,
Tam chi nhật nạp vu lăng âm;
Tứ chi nhật kỳ tao,
Hiến cao tế cửu,
Cửu nguyệt túc sương,
Thập nguyệt định trường;
Bằng tửu tư hưởng,
Viết sát cao dương,
Tê bỉ công đường,
Xưng bỉ hủy quang,
Vạn thọ vô cương.
(Phú dã)
Tam chi nhật nạp vu lăng âm;
Tứ chi nhật kỳ tao,
Hiến cao tế cửu,
Cửu nguyệt túc sương,
Thập nguyệt định trường;
Bằng tửu tư hưởng,
Viết sát cao dương,
Tê bỉ công đường,
Xưng bỉ hủy quang,
Vạn thọ vô cương.
(Phú dã)
Dịch nghĩa
Những ngày trong tháng chạp thì lo đục nước đá mà lấy.
Những ngày trong tháng giêng thì lo đem giấu chứa vào hầm trữ nước đá.
Những ngày trong tháng 2, trong buổi chầu sớm
Vua dâng dê con và rau cửu lên cúng tế.
Tháng 9 thì sương lạnh tái tê.
Tháng 10 thì quét sạch nông trường.
Bày hai chén rượu ra để cùng nhau uống.
Nói với nhau: nên giết con dê con.
Rồi đem lên công đường kia của vua.
Và dâng chén rượu tự sừng tự lên
Chúc vua sống được muôn tuổi không giới hạn.
Dịch thơ Nguyễn Văn Thọ
Tháng hai nước đá ta phăng,
Đem về băng thất trong tuần tháng ba.
Tháng tư ban sớm mở ra,
Sau khi đã lễ cừu và hẹ thơm.
Tháng chín vừa lạnh vừa sương,
Tháng mười quét dọn sạch trơn sân nhà.
Rượu ngon ta lễ hai vò,
Chiên cừu ta dọn cỗ cho chững chàng.
Rồi ta đi tới cung đường,
Sừng tê nâng chén, thọ khương chúc người.
Dịch thơ Tạ Quang Phát
Tháng chạp đục lấy nhiều nước đá.
Tháng giêng đem giấu cả hầm sâu,
Tháng hai trong buổi sớm chầu,
Tế dâng dê nhỏ và rau cửu nầy.
Tháng chín thì sương đầy lạnh buốt.
Tháng mười sang quét tước nông trang.
Bày hai chén rượu tương hoan.
"Dê con âm thịt" luận bàn bảo nhau.
Công đường kia dâng mau lễ ấy.
Chén tự này rượu hãy dâng luôn.
Chúc vua vạn thọ vô cương.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét